:::PRESS.IS:::

Frá pressukvöldinu í fyrrakvöld

Í fyrrakvöld var haldið pressukvöld í húsakynnum B.Í. um endurskoðun siðareglan félagsins.  Málið hefur verið á döfinni lengi og fyrir síðasta aðalfundi lágu fyrir tillögur að nýjum siðareglum en málið komst ekki á dagskrá og var því vísað til stjórnar. Á pressukvöldinu höfuð framsögu þeir Birgir Guðmundsson, sem fór fyrir endurskoðunarnefnd um reglurnar, Jakob Bjarnar Grétarsson blaðamaður, sem verið hefur gagnrýninn á tillögur endurskoðunarnefndarinnar, og Björn Vignir Sigurpálsson blaðamaður sem stjórn BÍ fékk til að fara yfir málið og setja í samhengi við reglur kollega í nálægum löndum. Fundarstjóri var Erla Hlynsdóttir stjórnarmaður í BÍ.

Þokkaleg mæting var á fundinn sem hófst með því að Birgir gerði grein fyrir tillögum og hugmyndum endurskoðunarnefndar. Því næst talaði Jakob Bjarnar og loks fór Björn Vignir ítarlega yfir þær tillögur sem fyrir lágu og bar saman við það sem tíðkast á Norðurlöndunum og Bretlandi.

Birgir reifaði fyrst almennar hugmyndir um siðareglurnar og geri svo gerði fyrir niðurstöðunni og þeim tillögum sem fyrir liggja. Fram kom hjá honum að endurskoðunin fól í sér endurskipulagningu og „tiltekt“ í gömlu reglunum auk þess sem sérstök áhersla var lög á grundvallarhlutverk blaðamanna um að upplýsa almenning um mál sem skipta miklu fyrir almannaheill. Fram kom hjá honum að í tillögunni felist að áfram verði siðareglurnar tiltölulega fáar og almennar en útfærsla þeirra í einstökum atriðum verði látin einstökum miðlum eftir sem geti þannig skapað sér sérstöðu innan þessa almenna ramma.  Hann lagði áherslu á að halda inni ákvæðum um tillitssemi  og viðurkenningu á bæði persónulegri og samfélagslegri ábyrgð blaðamanna, enda væri skilgreiningin á starfi og hlutverki blaðamanna líkt og krafan um rétt almennings til upplýsinga byggði á samfélagslegum sjónarmiðum. Því hlytu blaðamenn að virða þá samfélagslegu og persónulegu ábyrgð sem starfi þeirra fylgir.

Jakob Bjarnar taldi brýnt að siðareglur væru gagnorðar og einfaldar og gæfu ekki svigrúm til langsóttra vangaveltna um afstæð gildi. Meginmálið væri að koma upplýsingum á framfæri óbrengluðum. Rétt væri að tilgreina grundvalargildi sem lúta að heiðarleika og trúnaði. Vísaði hann þar t.d. í að blaðamenn lentu ekki í hagsmunaárekstri og gættu trúnaðar við heimildamenn og almenning.  Óþarft væri að flækja málin með ákvæðum sem væru matkennd og afstæð s.s. varðandi samfélagslega ábyrgð og tillitssemi – fréttir væru fréttir og þær ætti að segja. Því taldi hann að skera mætti talsvert „fitulag“ af tillögum endurskoðunarnefndarinnar.

Björn Vignir fór ítarlega yfir  það hvernig reglur gilda í nágrannalöndum okkar og bar það saman við það sem fram kemur í tillögu endurskoðunarnefndarinnar og að sumu leyti tillög Jakobs Bjarnar.  Björn Vignir benti þó á að samanburðurinn hlyti að verða meiri við tillögur endurskoðunarnefndarinnar strax af þeirri ástæðu að þær væru ítarlegri en tillaga Jakobs.  Ljóst var af yfirferð Björns að víðast hvar eru siðareglur fjölmiðla mun ítarlegri og lengri en verið hefur hér og tillögur nefndarinnar gera ráð fyrir. Hins vegar er ljóst að í flestum atriðum er tekið á þeim þáttum í erlendum reglum sem fram koma í tillögu endurskoðunarnefndarinnar. Eðli málsins samkvæmt er því tekið á mun fleiri atriðum í nágrannalöndum okkar en gert er í tillögu Jakobs Bjarnar. Þannig kom fram hjá Birni  Vigni að víðast hvar eru ákvæði sem snerta „tillitssemi“  með þeim fyrirferðarmestu í nágrannalöndunum.  Sömuleiðis eru ákvæði sem snerta samfélagslega ábyrgð áberandi.

Í umræðum á fundinum komu fram sjónarmið úr sal þar sem efasemdum var lýst með nauðsyn siðareglna og það að stilla upp frumskyldum og tilgangi blaðamennskunnar með svo hátíðlegum hætti sem gert væri í  fyrstu grein tillögu endurskoðunarnefndarinnar. Var því velt upp hvort slíkt skapaði e.t.v. vettvang fyrir kærur kæruglaðs fólks sem teldi að blaðamenn sem væru að skrifa  léttara  efni væru ekki að sinna skyldum sínum. Sömuleiðis var því velt upp hvort ný fjölmiðlanefnd hefði í raun yfirtekið að hluta eða öllu leyti starfssvið siðanefndar, en fjölmiðlanefnd á að hafa eftirlit með fjölmiðlum.  Í þessu sambandi var því svarað að árétting á mikilvægustu skyldum blaðamanna kæmi ekki í veg fyrir að þeir gætu skemmt og frætt um fánýtari efni.  Sömu leiðis kom fram að verksvið fjölmiðlanefndar sem fyrst og fremst snýr að fjölmiðlafyrirtækjunum, skaraðist ekki við hlutverk og störf siðanefndar. Jafnframt kom fram að yfirlýsingar í siðareglum um hlutverk blaðamanna sem og úrskurðir siðanefndar væru ekki bara vísbending um hvað væri óheimild heldur líka jákvæð leiðsögn um hvað mætti og ætti að gera. Friðrik Þór Guðmundsson sem skoðað hefur sérstaklega siðanefndarúrskurði benti á  þróun úrskurða. Hjá honum kom fram eftirfarandi:

 Úrskurðir á tímabilinu 1999-2011:
Alls 74 mál, en í raun 73 vegna sameiningar 2ja mála í eitt.

Af 73 málum lauk:
-   17 með frávísun (ein niðurfelling með) eða 23,2% mála,
-   34 með „sýknu“ (ekki brot)  eða 46,6%
-   22 með úrskurði um brot á siðareglum eða 30,1%

Brot skiptast í þrjá flokka eftir því hversu mikil þau teljast; Í þessum 22 brotamálum töldust 11 brot ámælisverð, 9 alvarleg og 2 mjög alvarleg.

Þannig er siðanefnd að staðfesta dómgreind félagsmanna í næstum helmingi tilfella og aðeins í einu af hverjum þremur  málum er um brot að ræða og þá örsjaldan um mjög alvarlega brot.

Málið verður nú unnið frekar á vegum stjórnar en stefnt er að því að kynna tillögur að siðareglum fyrir næsta aðalfund.

Tillaga endurskoðunarnefndarinnar
Tilllaga Jakobs Bjarnar
Glærur Birgis á Pressukvöldi
Samantekt Björns Vignis fyrir Pressukvöldið og þýðingar hans á reglum nágrannaríkja (Danmörk, Noregur, Finnland, Svíþjóð og Bretland)

Þýðingar Björns Vignis á siðareglum nágrannalandanna:
Bresku PCC reglurnar
Sænsku reglurnar
Norsku reglurnar
Dönsku reglurnar
Finnsku reglurnar