Mín sýn
Eftir Svavar Halldórsson.
Stjórnin vildi m.a. fá ítarlegar upplýsingar þann 13. febrúar um laun og hlunnindi þeirra sem starfað höfðu fyrir félagið í tvö ár þar á undan, þá samninga sem að baki lágu og samþykktir stjórnar, væru þær til. Stjórnin hefur enn ekki fengið þetta frá framkvæmdastjóra, tveimur og hálfum mánuði síðar.
Undirritaður hefur setið í stjórn Blaðamannafélags Íslands undanfarin þrjú ár. Fljótlega eftir að ég settist í
stjórn vakti það athygli mina hve formfesta var lítil í starfi stjórnar og framkvæmdastjóra félagsins. Allt virtist þó ganga vel
og eins og gengur tekur tíma að fóta sig á nýjum velli í félagsstarfi. En allnokkur sérkennileg atriði og uppákomur urðu til
þess að smám saman fóru að renna á mig tvær grímur. Fyrir ári vakti ég máls á því við
nýkjörinn formann. Þóru Kristínu Ásgeirsdóttur, að við þyrftum að auka formfestuna og fá upp á borð stjórnar
ýmislegt er varðar rekstur og útgjöld félgasins. Þetta féll vel að hugmyndum hennar um að tími væri kominn til að yfirfara og
skýra stefnu félagsins. Úr varð að formaður skyldi kalla eftir og nálgast nauðsynlegar upplýsingar handa stjórninni svo hægt yrði
að nýta nýliðinn vetur til stefnumótunar.
Formaður fer fram á upplýsingar
Þegar talsvert var liðið á síðasta haust tjáði Þóra Kristín mér
að hún hefði rætt við Hjálmar Jónsson, framkvæmdastjóra Blaðamannafélagsins og óskað eftir upplýsingum um ýmis
útgjöld vegna starfsmanna félagsins og annars reksturs. Um jólaleytið innti ég hana eftir því hvernig miðaði, en þá kvartaði
hún undan tregðu framkvæmdastjórans. Að auki hafði hún óskað eftir lyklum að húsnæði félagsins, aðgengi að
bókhaldi og bankayfirlitum, en ekki fengið. Nákvæmlega hvernig þessar óskir voru fram settar eða orðaðar, þekki ég ekki, enda voru
þær ekki skriflegar.
Þar kom að upp úr sauð í samskiptum formannsins og framkvæmdastjórans fljótlega eftir áramót og stjórn
Blaðamannafélagsins kom saman í kjölfarið. Í febrúar sat stjórnin á margra klukkustunda maraþonfundum þar sem reynt var að bera
klæði á vopnin. Í ljós kom að bæði formaður og framkvæmdastjóri höfðu, væntanlega í góðri trú,
tekið ákvarðanir sem eðlilegra hefði verið að taka á stjórnarfundi. Stjórnin ákvað að taka til í eigin ranni og að
formaður og framkvæmdastjóri skyldu bera allar meiriháttar ákvarðanir undir stjórn, jafnvel þótt þær væru teknar á
grundvelli hefða og venja í félaginu.
Stjórnin óskaði eftir gögnum og upplýsingum 13. febrúar
Stjórnin stóð frammi fyrir tveimur raunhæfum valkostum þegar
í ljós kom að trúnaðarbrestur var orðinn á milli formanns og framkvæmdastjóra. Að segja framkvæmdastjóranum upp störfum
eða reyna að setja deilurnar niður. Þann þrettánda febrúar óskaði stjórnin skriflega eftir því að
framkvæmdastjóri tæki saman tiltekin gögn og upplýsingar fyrir næsta stjórnarfund sem hér segir:
·Laun allra sem starfað höfðu fyrir félagið síðustu tvö ár.
·Hlunnindi allra sem starfað höfðu fyrir félagið síðustu tvö ár.
·Laun allra sem starfað höfðu fyrir sjóði félagsins síðustu tvö ár.
·Hlunnindi allra sem starfað höfðu fyrir sjóði félagsins síðustu tvö ár.
· Alla samninga að baki greiddum launum félagsins síðustu tvö ár.
· Alla samninga að baki greiddum hlunnindum félagsins síðustu tvö ár.
· Alla samninga að baki greiddum launum sjóða félagsins síðustu tvö ár.
· Alla samninga að baki greiddum hlunnindum til þeirra sem sýslað hafa með sjóði félagsins síðustu tvö ár.
· Stjórnarsamþykktir fyrir öllum kostnaði vegna framantalins, þar sem þær eru fyrir hendi.
Umbeðin gögn hafa enn ekki ratað inn á borð stjórnar, þrátt fyrir ítrekanir. Framkvæmdastjórinn svaraði reyndar
stjórninni munnlega á næsta fundi á eftir, en þau svör voru langt frá því að vera fullnægjandi.
Á fundinum 13. febrúar, óskaði stjórnin jafnframt eftir ítarlegri greinargerð frá framkvæmdastjóranum um öll störf hans fyrir
félagið, t.d. um vinnuframlag, einstaka verkþætti og vægi þeirra í hans starfi. Ekkert bólar ennþá á henni. Greinargerðina
átti að nýta til að útbúa starfslýsingu fyrir framkvæmdastjórann sem árum saman hafði gegnt illa skilgreindu hlutverki á
skrifstofunni. Með því vildi stjórnin skýra línurnar. Fundargerðina má finna orðrétta hér að neðan. Stjórnin
áréttaði á sama fundi að formaður félagsins, einstakir stjórnarmenn og stjórnin í heild sinni geti óskað eftir hvaða
gögnum sem er úr bókhaldi félagsins og að framkvæmdastjóra beri að útvega þau.
Stjórnin á að hafa eftirlit – en hefur ekki getað það
Óskiljanleg leynd og tregða hefur legið eins og mara yfir öllum
störfum stjórnar síðustu vikur og mánuði. Sjálfur hef ég hvatt til þess að allt sé uppi á borðum og að farið
sé að félagslögum. Auðvitað geta allir gert mistök vegna vanþekkingar eða klaufaskapar, en þá ber að leiðrétta þau um
leið og upp kemst.
Samkvæmt lögum Blaðamannafélagsins er í verkahring stjórnar að ráða framkvæmdastjóra og annað starfslið og hafa
yfirumsjón með starfsemi félagsins. Þessa eftirlitsskyldu tek ég alvarlega. Ég, eins og reyndar stjórnin nánast öll, hef ítrekað
bent framkvæmdastjóranum á að honum beri augljós skylda til að veita stjórninni allar þær upplýsingar sem beðið er um, enda
sé það forsenda þess að stjórnin geti starfað í samræmi við félagslög. Það er óviðunandi að þeir sem
ráðnir eru til trúnaðarstarfa fyrir félagið virði ekki lög þess, eða hagi sér í blóra við vandaða og góða
stjórnsiði, sama hversu heimavanir þeir eru.
Að auki er ég hugsi yfir ástæðum þess að framkvæmdastjórinn neitar mánuðum saman að leggja nákvæmar upplýsingar
um starfsemi og fjármál félagins á borð stjórnar. Sjálfur hef ég aldrei upplifað jafn fáránlegar aðstæður í
félagsstarfi eða slíka leyndarhyggju gagnvart þeim sem eiga að hafa eftirlit með meðferð fjármuna og rekstri.
Félagslög misskilin í bak og fyrir
Eitt af því sem kom upp úr krafsinu í vetur var að hvorki framkvæmdastjóri né
stjórnarmenn kunnu nægileg skil á lögum félagsins. Sjö sitja í aðalstjórn Blaðamannafélagsins að formanni meðtöldum.
Að auki kýs aðalfundur þrjá varamenn, tvo annað árið en einn hitt. Það hefur tíðkast að varamenn eru boðaðir á
stjórnarfundi um leið og aðalmenn. Í vetur opinberaði framkvæmdastjórinn þann lagaskilning sinn að varamenn hefðu atkvæðisrétt
á við aðalmenn í stjórninni, jafnvel þótt hún væri fullskipuð. Þannig gætu því í raun tíu greitt
atkvæði á fundum sjö manna stjórnar. Undir þennan skilning tóku nokkrir aðal- og varamanna. Ég hélt þeirri skoðun á lofti
að ómögulegt væri að túlka lögin með þessum hætti. Meirihluti stjórnar tók undir það en þó tók karp
um þetta atriði, með tilheyrandi bókunum, töluverðan tíma á fundum. Nú hefur Lára V. Júlíusdóttir lögmaður
skilað áliti um það, sem liggur þó í hlutarins eðli, að varamenn, -eru jú til vara. (Álit fylgir)
Fleiri dæmi um skringilegar túlkanir á lögum félagsins hafa ratað inn á fundi stjórnar. Svo eru aðrar greinar sem enginn virðist hafa
rekið augun í - a.m.k. ekki á skrifstofu félagsins. T.d. þar sem segir að hætti félagsmaður störfum í blaðamennsku, jafngildi
það úrsögn hans úr félaginu (gr. 2.3.). Sem leiðir hugann að öðru. Þótt ekki sé reyndar til nákvæm
starfslýsing fyrir framkvæmdastjóra Blaðamannafélagsins, vegna þess sem að framan var rakið, get ég nánast fullyrt að starfið felst
aðallega í skrifstofuvinnu, sumarbústaðaútleigu og færslu á bókhaldi. Hitt veit ég líka, að það á að teljast
vera fullt starf núorðið, enda þiggur hann fyrir það nærri eitt og hálft þingfararkaup. Framkvæmdastjórinn hefur ekki unnið á
fjölmiðli í nokkur ár og Fjölmiðlavaktin vill ekkert kannast við að hann hafi skrifað fréttir síðustu misseri. Því
verður ekki með nokkru móti séð að hann uppfylli þau skilyrði sem sett eru í lögum Blaðamannafélags Íslands um aðild að
félaginu (sbr. gr. 2.1).
Fullgildir félagar ekki á kjörskrá
Á stjórnarfundi á mánudaginn var, lagði framkvæmdastjóri félagsins
fram lista yfir svokallaða bið-félaga, en þeir hafa ekki atkvæðisrétt. Sjálfur hefði hann getað sótt um að komast á þann
lista þegar hann hætti í blaðamennsku, en er víst orðinn of seinn. Þar voru tugir félagsmanna að undirrituðum meðtöldum, sem eru
í fullu starfi í blaðamennsku. Samkvæmt lögum félagsins þurfa þeir sem vilja verða bið-félagar að sækja um það
sérstaklega og stjórnin þarf að samþykkja þá. Inntur eftir upplýsingum um samþykki stjórnar fyrir því, að þeir
sem á listanum voru, væru bið-félagar, vísaði framkvæmdastjórinn til þess að sér hefði ekki verið kunnugt um þessa grein
í félagslögum og þar með ekki að stjórn þyrfti að samþykkja bið-félaga. Lögin í félaginu sem hann fær
sjö hundruð þúsund á mánuði fyrir að stýra, eru tvær og hálf blaðsíða.
Hvorki framkvæmdastjórann né nokkurn stjórnarmanna rekur reyndar minni til þess að stjórnin hafi nokkurn tíma samþykkt einn einasta
bið-félaga. Framkvæmdastjóranum varð þó ekki haggað og það þurfti lögfræðiálit frá Láru V.
Júlíusdóttur til að sannfæra stjórnarmenn um að þeir sem á lista Hjálmars voru, séu fullgildir félagar með
atkvæðisrétt. Þeir voru samþykktir inn á kjörskrá á stjórnarfundi í kvöld. (Álitið fylgir) Einhverjir
félagsmenn á lista Hjálmars munu hafa haft samband við skrifstofuna til að athuga stöðu sína vegna komandi aðalfundar en fengið þau
svör frá framkvæmdastjóranum að þeir væru ekki á kjörskrá.
Framboðum til formanns í Blaðamannafélaginu þarf að skila inn viku fyrir aðalfund. Hjálmar tilkynnti um framboð sitt með tölvupósti til
stjórnarinnar rétt fyrir tilskilin tímamörk. Þá var kjörskráin í ólagi, tugir fullgildra félaga skráðir sem
bið-félagar og því ekki flokkaðir með þeim sem hafa kosningarétt en Hjálmar sjálfur í dilk með þeim fullgildu,
þrátt fyrir að uppfylla ekki skilyrði félagslaganna um aðild. Þetta kastar að mínu mati verulegri rýrð á lögmæti
aðalfundarins og þeirra kosninga sem þar eiga að fara fram. Það gerir líka sú staðreynd að frambjóðandinn Hjálmar Jónsson
situr á skrifstofu félagsins alla daga með hatt framkvæmdastjórans og undirbýr aðalfund og kosningar. Einhver hefði nú tekið sér
frí frá framkvæmdastjórastörfum, svona rétt á meðan.
Get ekki fullyrt - að ekkert sé að
Framkvæmdastjórinn lagði reikninga félagsins fram á stjórnarfundi á mánudaginn
til undirritunar. Hann neitaði að fjölrita eintök handa stjórnarmönnum þegar eftir því var leitað á fundinum. Stjórninni hefur
því ekki gefist tækifæri til að fara yfir þá eða hitta endurskoðanda félagsins. Það virðist heldur ekki mögulegt,
miðað við reynsluna, að kalla eftir þeim gögnum sem að baki búa úr bókhaldi félagsins.
Þrátt fyrir að reikningarnir séu uppáskrifaðir af endurskoðanda, með hefðbundnum fyrirvörum, er ómögulegt fyrir stjórnina að
ganga úr skugga um nokkurn skapaðan hlut sem þar stendur á bakvið. Því hefur meirihluti stjórnar, fjórir aðalmenn af sjö, ekki treyst
sér til að ábyrgjast reikninga félagsins með undirskrift. Mér er því spurn í hvaða umboði þessir reikningar eru lagðir fyrir
aðalfund. Það finnst mér einnig varpa verulegri rýrð á lögmæti komandi aðalfundar.
Hingað til hef ég reynt að fylgja samvisku minni í þessari orrahríð og gera það sem ég tel rétt sem kjörinn fulltrúi i
trúnaðarstöðu. Ég hyggst halda mig við þá nálgun. Hins vegar hef ég aldrei upplifað neitt í líkingu við það
ástand sem ríkt hefur á skrifstofu Blaðamannafélags Íslands undanfarið. Aldrei fyrr hef ég heyrt af því að
framkvæmdastjóri í félagi haldi stjórninni í myrkri um rekstur og útgjöld.
Vissulega get ég fullyrt að eitthvað stórkostlegt er að í hegðun og framferði framkvæmdastjóra Blaðamannafélagsins vegna hinnar
undarlegu leyndarhyggju og vanvirðingar á lögum félagsins. Ég get þó ekki fullyrt að eitthvað sé að í rekstrinum, en ég get
hins vegar ekki heldur fullyrt - að ekkert sé að.
Hefði átt að grípa inn í
Sjálfur hef ég ekki getað uppfyllt eftirlitsskyldur mínar sem stjórnarmaður í vetur.
Rás atburða síðustu vikur og mánuði hefur verið yfirþyrmandi og ótrúleg. Hefði ég séð hana fyrir, þótt ekki
væri nema að hluta, hefði ég brugðist öðruvísi við á fyrri stigum. Það virðast hafa verið mistök hjá
stjórninni, og mér sjálfum, svona eftir á að hyggja, að reyna leið sátta fyrir nokkrum mánuðum. Skýringin er væntanlega
sú að sumir okkar stjórnarmanna eru seinþreyttir til vandræða.
Þessir atburðir undanfarinna mánuða, vikna og daga, eru lygilegri en nokkur skáldskapur. Hefði mig grunað að málin myndu æxlast með þeim
hætti sem þau hafa gert, hefði ég stutt það í stjórninni að framkvæmdastjórinn tæki pokann sinn. Nú stendur fyrir dyrum
aðalfundur sem er á mörkum þess að geta talist löglegur vegna fjölmargra vafaatriða. Það lítur út fyrir að sami maður verði
bæði formaður og framkvæmdastjóri félagsins, þrátt fyrir að hann uppfylli ekki lagaskilyrði fyrir félagsaðild. Hann muni
þá sjálfur hafa eftirlit með meðferð sinni á milljónasjóðum blaðamanna. Ég bið blaðamenn afsökunar á linkind
minni og því að hafa látið þetta gerast.
Hafnarfirði, 29 apríl 2010.
Svavar Halldórsson.
