Newsweek í kosningabaráttu
Aðsent - 23.janúar 2004
Ólafur Teitsson blaðamaður skrifar pistil um fjölmiðla í iðskiptablaið í dag , föstudag. Pistill Ólafs, sem ber heitirð Newsweek í kosningabaráttu, birtist hér að neðan.Newsweek í kosningabaráttu
Eftir Ólaf Teitsson
Eftir að hafa tekið um hálfsmánaðarfrí frá frosthörkum og um leið fjölmiðlum í upphafi árs var það með nokkurri eftirvæntingu að ég keypti mér hið vinsæla vikurit Newsweek í síðustu viku til þess að lesa á heimleiðinni. Þá vildi hins vegar svo illa til, að þetta tiltekna tölublað var óvenjulega skýrt dæmi um að jafnvel stærstu og öflugustu fjölmiðlar, sem flestar gefa sér að hljóti að taka öðrum langt fram í vandaðri fréttamennsku, eiga það til að leggjast óskaplega lágt.
Fáránleg forsíða
Forsíðumynd blaðsins er af Howard Dean, sem sækist eftir útnefningu demókrata sem forsetaframbjóðandi. eð myndinni er þessi texti: "Getur Dean unnið Bush? Nei, segja keppinautar hans."
Sem sagt heimsfrétt. Keppinautar Deans telja - öllum að óvörum - að hann geti ekki unnið Bush. Hvar værum við án öflugra fjölmiðla, sem geta leyft sér að kafa svona djúpt ofan í málin?
En vandræðalega ómerkileg forsíðan er þó ekki annað en það: vandræðaleg. Það er í sjálfri "fréttaskýringunni" inni í blaðinu sem Newsweek leggst lágt. Þar er því haldið fram, að ekki aðeins keppinautar Deans heldur líka stuðningsmenn hans efist um hæfni hans. Í innganginum stendur stórum stöfum: "Sumir óttast að óheflaður stíll Deans og tíðar stefnubreytingar verði honum að falli í nóvember." eð orðunum "sumir" og "ýmsir" virðist í fjölmiðlum stundum vera átt við ritstjórn viðkomandi fjölmiðils eða jafnvel bara blaðamanninn sjálfan og sjást þess dæmi nær daglega í íslenskum blöðum. En Newsweek getur heimildarmanna sinna. Þeir eru
nafnleysingjar sem hafa lagt orð í belg á heimasíðu frambjóðandans!
Já, þessi stóri, vinsæli og vafalaust virti fjölmiðill byggir forsíðuefni sitt um bandarísku forsetakosningarnar á nafnlausum skeytasendingum "WVMicko", "Lancaster", "Irmaly" og fleiri álíka dularfullra huldumanna. Þeir segjast vel að merkja allir vera stuðningsmenn Deans en hafa þó allir áhyggjur af því hvað hann er lélegur frambjóðandi. Og þetta finnst blaðamanni stórmerkilegt; efasemdaraddir úr innsta hring frambjóðandans, frá dyggum stuðningsmönnum og aðdáendum hans! Er kominn flótti í liðið? Þessu er rækilega slegið upp í stórum útdrætti á áberandi stað.
Annað hvort trúir blaðamaðurinn því í barnaskap sínum eða tekur einfaldlega "sénsinn" á því að hér sé ekki á ferðinni skæruhernaður keppinauta Deans, sem grafa undan honum í skjóli nafnleyndar. Auðvitað er líklegt að það sé raunin. Og óvænt laun erfiðisins - sannkallaður lukkupottur plottaranna - er hvorki meira né minna en forsíða Newsweek.
Er hann svona vitlaus?
Blaðamaðurinn stekkur að því er virðist viljandi ofan í aðra gryfju síst grynnri. Hann segir að repúblikanar telji - eins og "ýmsir" demókratar - að Dean sé aumingi, eða "big-time loser" eins og það heitir og þess vegna draumaandstæðingur Bush forseta. Haft er eftir repúblikana í "innsta hring" að þar á bæ óski menn sér einskis frekar en að Dean sigri. Enginn demókrati verði auðveldari bráð fyrir Bush. En bíðum við. Hve líklegt er að repúblikanar - hvað þá í "innsta hring" - segi Newsweek hvern þeir vilja helst fá sem andstæðing? Auðvitað er þetta augljóst bragð til þess að grafa undan Dean, hræða demókrata frá því að kjósa "draumaframbjóðanda Bush", láta þeim finnast að með því væru þeir að gera andstæðingnum stórkostlegan greiða, og tryggja þannig að Bush þurfi einmitt ekki að keppa við hann!
Blaðamaður Newsweek bítur svo fast og grimmt á beran öngulinn að þeirri hugsun verður ekki varist, að hann geti hreinlega ekki verið svona vitlaus heldir viti þvert á móti nákvæmlega hvað hann er að gera.
Frambjóðandi Newsweek
Við allt þetta bætast svo níu blaðsíður stútfullar af öllu því vafasamasta og neyðarlegasta sem hægt er að klína á Howard Dean. Og auðvitað er rækilega hnykkt á því að "ýmsir" telji að helsti veikleiki hans sé að hann hafi ekki hundsvit á öryggis- og varnarmálum, sem eru einmitt ofarlega í huga bandarískra kjósenda um þessar mundir.
En ekki er allt búið enn. itt í allri þessari súpu - sem er réttnefnd drullupollur - er skínandi fín lofsgrein Newsweek um annan frambjóðanda demókrata: Wesley Clark fyrrverandi hershöfðingja. "Leitin að ekki-Dean," segir í yfirfyrirsögn. "Clark fær byr í seglinn," í aðalfyrirsögn. Hann er sýndur á mynd með svuntu að baka pönnukökur. Önnur stærri sýnir hann í fullum herklæðum (hver var nú aftur helsti veikleiki Deans?) og í faðmlögum við Bill Clinton. Fram kemur í fréttinni að Clark sé eftirlæti dyggustu stuðningsmanna Clintons. Þess er hins vegar ekki getið - sem varpar kannski ljósi á vinnubrögð Newsweek - að kannanir hafa hvað eftir annað leitt í ljós að í þeim hópi líka stór meirihluti blaða- og fréttamanna í Bandaríkjunum. Lofstónninn í greinarkorninu um Dean er svo yfirgnæfandi að lesandinn veit ekki hvort hann á að hlæja eða gráta. En hann veit að hann á að kjósa Clark.
Herferð
Samkvæmt öllu því sem hægt er að mæla og meta í svokallaðri fréttaskýringu Newsweek er hérna um að ræða eitthvert grófasta dæmi sem sést hefur um langa hríð um herferð fjölmiðils gegn stjórnmálamanni undir fölsku - og reyndar augljóslega stórlöskuðu - flaggi hlutleysis og vandaðrar fréttamennsku. Þetta ætti að taka af allan vafa um að fjölmiðlar eru ekki heilagir. Það er ekki hægt að ganga að því vísu að fagmennska sé höfð að leiðarljósi. Dæmi um hið gagnstæða eru algengari en margir telja en líklega hafa fáir tamið sér að vera á varðbergi gagnvart þeim.
Í samanburði við þessi ósköp í vikuritinu fræga var ágætt að koma heim. Þótt slagsíða sé algeng hér er það flest saklausara. Í Dægurmálaútvarpi Rásar 2 var til dæmis ágætt viðtal á mánudaginn var við igtrygg nokkurn Jónsson í Bandaríkjunum. Hann svaraði af óvenjulegri þekkingu öllum mögulegum og ómögulegum spurningum um forval Demókrataflokksins sem er nýhafið. Athygli vakti hve bágt spyrillinn átti með að trúa því hve Bush forseti er vinsæll um þessar mundir. Hann skildi hreinlega ekkert í þessu! Taldi aðstæður allar vera Bush mjög í óhag og virtist því hvorki hafa heyrt af uppgangi í bandarísku efnahagslífi né handtöku addams Husseins. Hann tók þá skýringu igtryggs, að Bandaríkjamenn treystu demókrötum illa fyrir öryggis- og varnarmálum, mátulega gilda og spurði hvort það væri ekki hugsanlega rétt sem "ýmsir" hefðu bent á, að Bush ætti vinsældir sínar undir því að "hræða þjóðina". Þarna kom hann í fyrsta sinn að tómum kofanum hjá viðmælanda sínum, sem hafði aldrei heyrt þessa kenningu en benti á að Bandaríkjamenn væru víst nógu hræddir og þyrfti tæpast að kynda neitt undir.
Augljós tregða
Hún var býsna augljós, tregða stjórnandans til að skilja að meirihluti Bandaríkjamanna gæti verið sáttur við Bush. Því eins og Guðrún Helgadóttir fyrrverandi alþingismaður sagði nýlega í útvarpi: það þarf ekki annað en að horfa framan í hann til að sjá að hann er óhæfur til að stjórna landinu.
Það breytist fátt. Fyrir tuttugu árum skildu bandarískir fréttamenn heldur ekkert í vinsældum Ronalds Reagans -- og skilja ekki enn. Hann var jú elliær og hvort eð var heimskur fyrir. Eftir að fjölmiðlar höfðu klifað á því mánuðum saman sigraði hann forsetakosningarnar árið 1984 með yfirburðum og hafði betur í 49 ríkjum af 50 - öllum að óvörum.
Eftir Ólaf Teitsson
Eftir að hafa tekið um hálfsmánaðarfrí frá frosthörkum og um leið fjölmiðlum í upphafi árs var það með nokkurri eftirvæntingu að ég keypti mér hið vinsæla vikurit Newsweek í síðustu viku til þess að lesa á heimleiðinni. Þá vildi hins vegar svo illa til, að þetta tiltekna tölublað var óvenjulega skýrt dæmi um að jafnvel stærstu og öflugustu fjölmiðlar, sem flestar gefa sér að hljóti að taka öðrum langt fram í vandaðri fréttamennsku, eiga það til að leggjast óskaplega lágt.
Fáránleg forsíða
Forsíðumynd blaðsins er af Howard Dean, sem sækist eftir útnefningu demókrata sem forsetaframbjóðandi. eð myndinni er þessi texti: "Getur Dean unnið Bush? Nei, segja keppinautar hans."
Sem sagt heimsfrétt. Keppinautar Deans telja - öllum að óvörum - að hann geti ekki unnið Bush. Hvar værum við án öflugra fjölmiðla, sem geta leyft sér að kafa svona djúpt ofan í málin?
En vandræðalega ómerkileg forsíðan er þó ekki annað en það: vandræðaleg. Það er í sjálfri "fréttaskýringunni" inni í blaðinu sem Newsweek leggst lágt. Þar er því haldið fram, að ekki aðeins keppinautar Deans heldur líka stuðningsmenn hans efist um hæfni hans. Í innganginum stendur stórum stöfum: "Sumir óttast að óheflaður stíll Deans og tíðar stefnubreytingar verði honum að falli í nóvember." eð orðunum "sumir" og "ýmsir" virðist í fjölmiðlum stundum vera átt við ritstjórn viðkomandi fjölmiðils eða jafnvel bara blaðamanninn sjálfan og sjást þess dæmi nær daglega í íslenskum blöðum. En Newsweek getur heimildarmanna sinna. Þeir eru
nafnleysingjar sem hafa lagt orð í belg á heimasíðu frambjóðandans!
Já, þessi stóri, vinsæli og vafalaust virti fjölmiðill byggir forsíðuefni sitt um bandarísku forsetakosningarnar á nafnlausum skeytasendingum "WVMicko", "Lancaster", "Irmaly" og fleiri álíka dularfullra huldumanna. Þeir segjast vel að merkja allir vera stuðningsmenn Deans en hafa þó allir áhyggjur af því hvað hann er lélegur frambjóðandi. Og þetta finnst blaðamanni stórmerkilegt; efasemdaraddir úr innsta hring frambjóðandans, frá dyggum stuðningsmönnum og aðdáendum hans! Er kominn flótti í liðið? Þessu er rækilega slegið upp í stórum útdrætti á áberandi stað.
Annað hvort trúir blaðamaðurinn því í barnaskap sínum eða tekur einfaldlega "sénsinn" á því að hér sé ekki á ferðinni skæruhernaður keppinauta Deans, sem grafa undan honum í skjóli nafnleyndar. Auðvitað er líklegt að það sé raunin. Og óvænt laun erfiðisins - sannkallaður lukkupottur plottaranna - er hvorki meira né minna en forsíða Newsweek.
Er hann svona vitlaus?
Blaðamaðurinn stekkur að því er virðist viljandi ofan í aðra gryfju síst grynnri. Hann segir að repúblikanar telji - eins og "ýmsir" demókratar - að Dean sé aumingi, eða "big-time loser" eins og það heitir og þess vegna draumaandstæðingur Bush forseta. Haft er eftir repúblikana í "innsta hring" að þar á bæ óski menn sér einskis frekar en að Dean sigri. Enginn demókrati verði auðveldari bráð fyrir Bush. En bíðum við. Hve líklegt er að repúblikanar - hvað þá í "innsta hring" - segi Newsweek hvern þeir vilja helst fá sem andstæðing? Auðvitað er þetta augljóst bragð til þess að grafa undan Dean, hræða demókrata frá því að kjósa "draumaframbjóðanda Bush", láta þeim finnast að með því væru þeir að gera andstæðingnum stórkostlegan greiða, og tryggja þannig að Bush þurfi einmitt ekki að keppa við hann!
Blaðamaður Newsweek bítur svo fast og grimmt á beran öngulinn að þeirri hugsun verður ekki varist, að hann geti hreinlega ekki verið svona vitlaus heldir viti þvert á móti nákvæmlega hvað hann er að gera.
Frambjóðandi Newsweek
Við allt þetta bætast svo níu blaðsíður stútfullar af öllu því vafasamasta og neyðarlegasta sem hægt er að klína á Howard Dean. Og auðvitað er rækilega hnykkt á því að "ýmsir" telji að helsti veikleiki hans sé að hann hafi ekki hundsvit á öryggis- og varnarmálum, sem eru einmitt ofarlega í huga bandarískra kjósenda um þessar mundir.
En ekki er allt búið enn. itt í allri þessari súpu - sem er réttnefnd drullupollur - er skínandi fín lofsgrein Newsweek um annan frambjóðanda demókrata: Wesley Clark fyrrverandi hershöfðingja. "Leitin að ekki-Dean," segir í yfirfyrirsögn. "Clark fær byr í seglinn," í aðalfyrirsögn. Hann er sýndur á mynd með svuntu að baka pönnukökur. Önnur stærri sýnir hann í fullum herklæðum (hver var nú aftur helsti veikleiki Deans?) og í faðmlögum við Bill Clinton. Fram kemur í fréttinni að Clark sé eftirlæti dyggustu stuðningsmanna Clintons. Þess er hins vegar ekki getið - sem varpar kannski ljósi á vinnubrögð Newsweek - að kannanir hafa hvað eftir annað leitt í ljós að í þeim hópi líka stór meirihluti blaða- og fréttamanna í Bandaríkjunum. Lofstónninn í greinarkorninu um Dean er svo yfirgnæfandi að lesandinn veit ekki hvort hann á að hlæja eða gráta. En hann veit að hann á að kjósa Clark.
Herferð
Samkvæmt öllu því sem hægt er að mæla og meta í svokallaðri fréttaskýringu Newsweek er hérna um að ræða eitthvert grófasta dæmi sem sést hefur um langa hríð um herferð fjölmiðils gegn stjórnmálamanni undir fölsku - og reyndar augljóslega stórlöskuðu - flaggi hlutleysis og vandaðrar fréttamennsku. Þetta ætti að taka af allan vafa um að fjölmiðlar eru ekki heilagir. Það er ekki hægt að ganga að því vísu að fagmennska sé höfð að leiðarljósi. Dæmi um hið gagnstæða eru algengari en margir telja en líklega hafa fáir tamið sér að vera á varðbergi gagnvart þeim.
Í samanburði við þessi ósköp í vikuritinu fræga var ágætt að koma heim. Þótt slagsíða sé algeng hér er það flest saklausara. Í Dægurmálaútvarpi Rásar 2 var til dæmis ágætt viðtal á mánudaginn var við igtrygg nokkurn Jónsson í Bandaríkjunum. Hann svaraði af óvenjulegri þekkingu öllum mögulegum og ómögulegum spurningum um forval Demókrataflokksins sem er nýhafið. Athygli vakti hve bágt spyrillinn átti með að trúa því hve Bush forseti er vinsæll um þessar mundir. Hann skildi hreinlega ekkert í þessu! Taldi aðstæður allar vera Bush mjög í óhag og virtist því hvorki hafa heyrt af uppgangi í bandarísku efnahagslífi né handtöku addams Husseins. Hann tók þá skýringu igtryggs, að Bandaríkjamenn treystu demókrötum illa fyrir öryggis- og varnarmálum, mátulega gilda og spurði hvort það væri ekki hugsanlega rétt sem "ýmsir" hefðu bent á, að Bush ætti vinsældir sínar undir því að "hræða þjóðina". Þarna kom hann í fyrsta sinn að tómum kofanum hjá viðmælanda sínum, sem hafði aldrei heyrt þessa kenningu en benti á að Bandaríkjamenn væru víst nógu hræddir og þyrfti tæpast að kynda neitt undir.
Augljós tregða
Hún var býsna augljós, tregða stjórnandans til að skilja að meirihluti Bandaríkjamanna gæti verið sáttur við Bush. Því eins og Guðrún Helgadóttir fyrrverandi alþingismaður sagði nýlega í útvarpi: það þarf ekki annað en að horfa framan í hann til að sjá að hann er óhæfur til að stjórna landinu.
Það breytist fátt. Fyrir tuttugu árum skildu bandarískir fréttamenn heldur ekkert í vinsældum Ronalds Reagans -- og skilja ekki enn. Hann var jú elliær og hvort eð var heimskur fyrir. Eftir að fjölmiðlar höfðu klifað á því mánuðum saman sigraði hann forsetakosningarnar árið 1984 með yfirburðum og hafði betur í 49 ríkjum af 50 - öllum að óvörum.
