Ísland upp um 5 sæti á lista yfir fjölmiðlafrelsi

Ísland færist upp um 5 sæti á nýútgefnum lista samtakanna Blaðamenn án landamæra (RSF) og er nú í 12 sæti. Þrátt fyrir það mælist fjölmiðlafrelsi á Íslandi einungis „viðunandi" á meðan það mælist „gott" hjá hinum Norðurlandaþjóðunum. Sem fyrr eru Norðmenn á toppnum en Holland er nú í öðru sæti og Eistland í því þriðja. Danmörk, Svíþjóð, Finnland og Írland eru svo í næstu sætum á eftir en þessar sjö þjóðir eru þær einu í heiminum þar sem fjölmiðlafrelsi mælist gott.

Fjölmiðlafrelsi er skilgreint af samtökunum sem „geta blaðamanna til að velja, framleiða og dreifa fréttum í þágu almannahagsmuna án pólitískra, efnahagslegra, samfélagslegra eða lagalegra afskipta og án þess að líkamlegu og andlegu öryggi þeirra sé ógnað."

Staða fjölmiðlafrelsis er metin á fimm mælikvörðum: stjórnmálalegum, efnahagslegum, lagalegt umhverfi, samfélagslegum og öryggi blaðamanna.

Mesta bætingin á milli ára er í lagalega umhverfinu, þar sem við förum úr 25. sæti í það 14. Þar er sérstaklega nefnt að þótt lagalega umhverfið tryggi fjölmiðlafrelsi og aðgengi að upplýsingum skorti oft verulega upp á framkvæmd þeirra laga. Sem dæmi er tekið aðgengishindranir lögreglustjórans í Grindavík en þær eru nú úr sögunni eftir að BÍ gerði samkomulag við embættið sem tryggði aðgengi blaðamanna að vettvangi í kjölfar þess að félagið fór í mál við ríkið vegna aðgengishindrana.

Ísland hefur færst upp um fjögur sæti á stjórnmálalegum mælikvarða og er þar nú í 11. sæti. Þar er meðal annars lagt mat á stuðning stjórnmálafólks í garð blaðamanna og hve mikla virðingu þeir bera fyrir sjálfstæði fjölmiðla og aðhaldshlutverki þeirra. Í skýrslunni er þó tekið fram að blaðamenn hafi orðið fyrir ómálefnalegri gagnrýni kjörinna fulltrúa á Alþingi sem sumir hafi upplifað sem pólitískan þrýsting.

Rekstrarumhverfið er það sem dregur Ísland mest niður þótt talið sé að það sé aðeins að skána í kjölfar aðgerðaáætlunar stjórnvalda í málefnum fjölmiðla sem kynnt var í árslok. Ísland færist upp um tvö sæti á þeim mælikvarða og er nú í 19. sæti.

Best komum við út í öryggi blaðamanna, þótt við höfum færst þar niður um eitt sæti á milli ára og erum nú í 8. sæti. Blaðamenn eru nokkuð öruggir gagnvart líkamlegu ofbeldi en verða fyrir stafrænu ofbeldi, sérstaklega konur, að því er fram kemur í skýrslunni.

Ísland færist upp um þrjú sæti á samfélagslegum mælikvarða og er þar í 13. sæti. Tekið er fram í skýrslunni að þrátt fyrir að blaðamenn og fjölmiðlar njóti almennt mikils trausts í samfélaginu sé sjálfstæði blaðamanna ógnað af fulltrúum stórfyrirtækja, sérstaklega útgerðarfyrirtækjum. Blaðamenn hafi frá árinu 2019 verið þolendur ófrægingarferferðar Samherja vegna umfjöllunar um mútugreiðslur fyrirtækisins í Namibíu.

Heimur versnandi fer

Þetta er í 25. sinn sem RSF gefur út skýrslu sína og hefur fjölmiðlafrelsi í heiminum aldrei mælst minna. Þrýstingur frá stjórnmálafólki í garð blaðamanna og fjölmiðla fer vaxandi, einræðistilburðir færast í aukana og fjölmiðlamarkaðurinn hefur veikst umtalsvert. Alls dregur úr fjölmiðlafrelsi í 100 af þeim 180 ríkjum sem könnunin nær til. Ein mesta ógn við fjölmiðlafrelsi er sögð vera misbeiting laga gegn blaðamönnum í því skyni að þagga niður í þeim. Stjórnvöld verði að gera vernd blaðamanna gagnvart þessari ógn að forgangsatriði, bæði gagnvart málsóknum einkaaðila og ákæruvaldinu.

Sjá nánar skýrsluna og um aðferðafræðina hér.