Kærandi: Páll Steingrímsson

Kærðu: Iðunn Andrésdóttir, Heiðar Örn Sigurfinnsson og Ríkisútvarpið

Kæruefni: Kærð er umfjöllun Iðunnar Andrésdóttur á ruv.is 19. apríl 2026 undir yfirskriftinni „Blaðamaður segir Pál og Pál hafa varað sig við því að fjalla um íslenskan sjávarútveg“. Kærandi telur umfjöllunina hafa falið í sér brot gegn 2., 3. og 6. gr. siðareglna blaðamanna.

Málsmeðferð:

Kæra barst skrifstofu BÍ 2. júní 2026. Siðanefnd Blaðamannafélags Íslands fékk málið sent að morgni næsta dags. Nefndin fundaði um málið samdægurs og ákvað að senda það til andsvara. Andsvör f.h. kærðu bárust siðanefnd 10. júní 2026. Siðanefnd fundaði aftur um málið 16. júní 2026 og afgreiddi málið á fundi 7. júlí 2026. Undir rekstri málsins vék Ásgeir Þór Árnason sæti vegna vanhæfis og Friðrik Þór Guðmundsson, varamaður í siðanefnd, tók sæti hans við afgreiðslu málsins.

Málavextir:

Rök kæranda:

Meint brot gegn 2. gr. siðareglna með umfjöllun um ætlaðar hótanir gegn blaðamönnum

Í kæru er því lýst að í upphaflegri útgáfu þeirrar greinar er kæran lýtur að, er birtist á vef RÚV 19. apríl 2026, hafi því verið haldið fram að kærandi hafi hótað Helga Seljan og öðrum blaðamönnum þrisvar sinnum. Kærandi segir það rangt og að slík fullyrðing feli í sér alvarlega ásökun sem geti haft veruleg áhrif á mannorð viðkomandi og gefið lesendum til kynna að viðkomandi hafi gerst sekur um refsiverða, eða í það minnsta mjög ámælisverða háttsemi. Við þær aðstæður verði að gera ríkar kröfur til nákvæmni, sannmælgi, heimildavinnu og framsetningar og ekki stoði að bera fyrir sig drög að erlendri umfjöllun, einkum þegar endanleg útgáfa erlendu umfjöllunarinnar fjallaði á annan hátt um ætlaðar hótanir kæranda.

Kærandi telur að þessi framsetning hafi brotið gegn 2. gr. siðareglna, þar sem segir að blaðamaður skuli setja fram upplýsingar á heiðarlegan og sanngjarnan hátt, leita andstæðra sjónarmiða þegar við á, ekki hagræða staðreyndum og ekki setja fram órökstuddar ásakanir.

Meint brot gegn 6. gr. siðareglna með því að gera ekki skýran greinarmun á staðreyndum og skoðunum

Þá telur kærandi jafnframt að með umfjölluninni hafi kærðu brotið gegn 6. gr. siðareglna, með því að gera ekki skýran greinarmun á staðreyndum og skoðunum og með því að ganga ekki úr skugga um áreiðanleika upplýsinga.

Meint brot gegn 2. gr. siðareglna með því að gefa kæranda ekki kost á andsvörum

Kærandi tiltekur jafnframt að honum hafi ekki verið gefinn kostur á andsvörum áður en greinin var birt og að hann telji það sérstaklega alvarlegt. Þær ásakanir sem birst hafi í greininni, gegn kæranda sem þar var nafngreindur, hafi verið þess eðlis að nauðsynlegt hafi verið að leita eftir afstöðu kæranda áður en greinin var birt. Það hafi hins vegar ekki verið gert. Með þessu telur kærandi að kærðu hafi brotið gegn 2. gr. siðareglna, með því að hafa ekki leitað andstæðra sjónarmiða.

Meint brot gegn 3. gr. siðareglna með því að bregðast ekki við ósk um leiðréttingu

Í kæru er því einnig lýst að um klukkustund eftir birtingu hinnar kærðu umfjöllunar hafi kærandi óskað eftir leiðréttingu með tölvupósti til kærðu. Honum hafi ekki borist svar fyrr en átta dögum síðar og í kjölfarið hafi hinni kærðu umfjöllun verði breytt. Þennan drátt telur kærandi óásættanlegan og fela í sér brot gegn 3. gr. siðareglna. Þörf á leiðréttingu hafi verið augljós en leiðrétting komið of seint til að geta haft tilætluð áhrif.

Meint brot gegn 2. gr. og 6. gr. siðareglna með rangri framsetningu á lyktum lögreglurannsóknar

Kærandi tiltekur að í hinni kærðu umfjöllun hafi verið tiltekið að rannsókn lögreglu á meintri refsiverðri háttsemi blaðamanna hafi verið „felld niður“, sem sé rangt. Hið rétta sé að rannsókn hafi verið hætt og að á þessu sé skýr lögfræðilegur munur. Forsendur og réttaráhrif þess hvernig lögreglurannsókn lýkur séu ólík og telur kærandi að framsetningin hafi að þessu leyti verið ónákvæm og falið í sér brot gegn 2. og 6. gr. siðareglna.

Meint brot gegn 2. gr. og 6. gr. siðareglna með því að kanna ekki áreiðanleika upplýsinga frá heimildamönnum

Kærandi telur einnig að sjálfstætt brot gegn 2. og 6. gr. siðareglna felist í því að í hinni kærðu umfjöllun hafi heimildamenn verið tveir nafngreindir blaðamenn, sem báðir starfi hjá RÚV. Við þær aðstæður hafi þurft að gæta sérstakrar varúðar, kanna fullyrðingar sjálfstætt, gæta hlutlægni og leita andstæðra sjónarmiða.

Rök kærðu:

Andsvör kærðu bárust Siðanefnd með bréfi 10. júní 2026, þar sem svarað er fyrir þau atriði sem kærandi tilgreinir í kæru sinni. Í andsvörum er atvikum lýst svo að RÚV hafi fengið drög að frétt sem til stóð að birta í danska dagblaðinu Berglingske Tidende, til að vinna úr henni frétt til birtingar í miðlum RÚV. Umfjöllun RÚV hafi því falið í sér endursögn á frétt Berlingske, fremur en frumvinnslu á frétt. Hins vegar hafi þau drög sem kærðu unnu úr haft eftir Helga Seljan að kærandi hafi hótað honum og öðrum blaðamönnum minnst þrisvar sinnum, en að í lokaútgáfu greinar Berlingske hafi orðalagi að þessu leyti verið breytt á þá leið að þar var talað um óbeinar hótanir.

Í upphaflegu erindi kæranda til RÚV hafi komið fram að kærandi „[hafi] aldrei hótað Helga Seljan, sendi honum mail núna 15 apri og í því voru spurningar til hans, svo ég óska eftir því að því sé komið á framfæri og það leiðrétt að ég hafi hótað honum“. Hins vegar hafi ekki komið fram í erindi kæranda að frétt RÚV væri í ósamræmi við frétt Berlingske. RÚV hafi því verið grunlaust um þá breytingu sem gerð var á frétt Berlingske frá þeim drögum sem hin kærða umfjöllun var unnin úr og fram að birtingu endanlegrar útgáfu Berlingske. Því hafi fréttastjóri tjáð kæranda að hin kærða frétt væri unnin upp úr umfjöllun Berlingske og að hann þyrfti að beina umkvörtunum sínum þangað. Hins vegar, þegar kærandi hafi svarað því til að ósamræmi væri á milli umfjöllunar RÚV og umfjöllunar Berlingske, hafi hin kærða frétt verið leiðrétt eftir nánari eftirgrennslan, ásamt því að birt var afsökunarbeiðni. Upphafleg frétt hafi ekki verið að öllu leyti nákvæm, að því leyti að vísað var til hótana en ekki óbeinna hótana. Sú misfella hafi hins vegar átt sér eðlilegar skýringar og verið leiðrétt svo fljótt sem RÚV var kunnugt um hana.

Hvað varðar þau sjónarmið kæranda að honum hafi ekki verið veittur kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri fyrir birtingu hinnar kærðu umfjöllunar er því svarað til að um hafi verið að ræða endursögn á frétt Berlingske, þar sem sjónarmið kæranda hafi verið rakin – og sömu sjónarmið skilmerkilega endursögð í hinni kærðu umfjöllun.

Í andsvörum RÚV er talið að það hafi engan sérstakan greinarmun, merkingarfræðilegan, eða eftir atvikum lagalegan, megi ráða af orðalagi um hvort rannsókn hafi verið „felld niður“ eða henni „hætt“.

Loks er tilgreint í andsvörum að RÚV sé að sjálfsögðu heimilt að fjalla um málefni sem geta tengst starfsmönnum þess.

Umfjöllun nefndarinnar:

Af kæru má ráða að helsta umkvörtunarefni kæranda sé að í hinni kærðu umfjöllun hafi verið fjallað um hótanir en að í þeirri útgáfu fréttar Berlingske sem birt var hafi verið fjallað um óbeinar hótanir. Að mati Siðanefndar er í fyrsta lagi mikilvægt að gera greinarmun á fullyrðingum blaðamanns eða fjölmiðils í fréttaumfjöllun, t.d. um meinta refsiverða háttsemi, og endursögn á því sem fjallað er um í öðrum miðli eða þess heldur því sem haft er eftir nafngreindum heimildarmanni. Þannig fær Siðanefnd ekki séð að í hinni kærðu umfjöllun sé neitt fullyrt um hvort kærandi hafi haft í hótunum, beinum eða óbeinum, við nafngreinda blaðamenn. Það eina sem er fullyrt er að Berlingske hafi það orðrétt eftir viðmælanda að hann segi kæranda hafa hótað sér. Það að orðalag umfjöllunar Berlingske hafi breyst á þá leið sem að framan er lýst, þannig að fullyrðingin sé um óbeinar hótanir, fremur en að því orði sé sleppt, hefur að mati Siðanefndar takmarkaða þýðingu við þessar aðstæður. Þannig er rangt, sem byggt er á í kæru, að í hinni kærðu umfjöllun hafi kærðu sett fram „ranga og alvarlega fullyrðingu um að [kærandi] hafi hótað blaðamönnum“. Fullyrðingar í hinni kærðu umfjöllun lutu að þessu leyti að því sem Berlingske hafði eftir viðmælanda sínum. Sú misfella sem varð í úrvinnslu RÚV á frétt Berlingske var svo, samkvæmt því sem gögn málsins bera með sér, leiðrétt svo fljótt sem RÚV hafði gengið úr skugga um hvernig í pottinn var búið. Í þessu samhengi skiptir líka máli að í erindi kæranda til RÚV, sem hann sendi um klukkustund eftir birtingu hinnar kærðu umfjöllunar, er í engu getið um þetta misræmi.

Hvað varðar þann hluta kæru sem lýtur að orðalagi um hvort lögregla hafi „fellt niður“ eða „hætt“ rannsókn á meintri refsiverðri háttsemi þar sem kærandi var brotaþoli, fær Siðanefnd ekki séð að sá greinarmunur hafi þýðingu í því samhengi sem rætt er um það atriði í hinni kærðu umfjöllun, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar í máli 148/2020, sem vísað er til í andsvörum kærðu.

Loks hvað varðar þann þátt kæru er lýtur að meðferð upplýsinga frá heimildamönnum, þá telur Siðanefnd að hin kærða umfjöllun beri það skýrlega með sér að þar er unnið úr frétt sem annar miðill annaðist alla frumvinnslu heimilda og viðtöl við heimildamenn. Hin kærða umfjöllun setur fram með skýrum hætti að þar er unnið úr frétt Berlingske og þess gætt að reifa í þeirri endursögn sjónarmið frá öllum þeim hliðum sem þar er um fjallað.

Siðanefnd telur rétt að árétta að ekki leiðir sérhver ónákvæmni í fréttaumfjöllun til þess að brotið sé gegn siðareglum blaðamanna. Við mat á því þarf að líta til eðlis og vægis þeirrar ónákvæmni sem um ræðir, samhengis umfjöllunarinnar, þess hvort lesendum hafi verið gert nægilega skýrt hvaðan upplýsingar eru fengnar og hvernig fjölmiðill bregst við ef tilefni er til leiðréttingar.

Það er eðlilegur hluti fréttamiðlunar að fjölmiðlar fjalli um eða endursegi fréttir sem áður hafa birst í öðrum miðlum, þar á meðal erlendum miðlum. Slík umfjöllun leysir fjölmiðil þó ekki undan þeim skyldum sem leiða af siðareglum blaðamanna. Þannig verður að gæta þess að rétt sé farið með staðreyndir, heimilda sé getið með skýrum hætti og fram komi, eftir því sem við á, hvaðan tilgreind ummæli eða upplýsingar eru fengin. Verði misfellur við slíka endursögn ber jafnframt að leiðrétta þær með skýrum hætti þegar tilefni er til, sbr. 3. gr. siðareglna.

Í máli þessu verður ekki séð að sú ónákvæmni sem varð í upphaflegri útgáfu umfjöllunarinnar, eða viðbrögð kærðu í kjölfar athugasemda kæranda, hafi verið þess eðlis að kærðu hafi farið gegn framangreindum skyldum. Þá verður ekki séð að kærðu hafi með umfjöllun sinni farið út fyrir það svigrúm sem fjölmiðlar verða að hafa til að segja fréttir af málum sem varða almannahagsmuni, enda þótt slík umfjöllun kunni að vera íþyngjandi eða óþægileg fyrir nafngreinda einstaklinga.

Að öllu framansögðu er það álit Siðanefndar að kærðu hafi ekki brotið gegn ákvæðum siðareglna blaðamanna.

Úrskurðarorð:

Kærðu, Iðunn Andrésdóttir, Heiðar Örn Sigurfinnsson og Ríkisútvarpið, teljast ekki hafa brotið gegn siðareglum blaðamanna.

 

 

Reykjavík 7. júlí 2026

Pálmi Jónasson, formaður
Emma Björg Eyjólfsdóttir
Friðrik Þór Guðmundsson
Oddur Ástráðsson
Valgerður Anna Jóhannsdóttir