Samtal um þjóðaröryggi: lýðræðislegt hlutverk fjölmiðla

Janus Sarts og Marc-Antoine á ráðstefnu þjóðaröryggisráðs. Mynd tók Kristinn Ingvarsson

„Upplýsingaóreiða, undirróðursherferðir utanaðkomandi afla, innreið gervigreindarinnar og krefjandi staða fjölmiðla eru ekki aðskild viðfangsefni heldur hluti af sömu áskoruninni: hvernig tryggjum við almenningi traustar upplýsingar í umhverfi þar sem aldrei hefur verið erfiðara að greina á milli þess sem er satt og ósatt.“

Þetta sagði Freyja Steingrímsdóttir, framkvæmdastjóri Blaðamannafélags Íslands, í erindi sínu á árlegri ráðstefnu Þjóðaröryggisráðs sem haldin var í Veröld - húsi Vigdísar 18. júní. Yfirskrift ráðstefnunnar var Lýðræði á tímum upplýsingaóreiðu.

Meðal þeirra sem tóku til máls voru Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra, Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra, Janis Sarts, forstöðumaður öndvegisseturs NATO í upplýsingamálum (STRATCOM CoE), Marc-Antoine Brillant, forstöðumaður VIGINUM, og Hulda Þórisdóttir, prófessor við Stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands. Mikilvægi ritstýrðra fjölmiðla í sífellt flóknara upplýsingaumhverfi var rauður þráður í erindum og umræðum dagsins.

Í erindi sínu lagði Freyja áherslu á að fagleg blaðamennska væri ein öflugasta vörnin gegn upplýsingaóreiðu. Hlutverk fjölmiðla væri ekki aðeins að miðla upplýsingum heldur einnig að sannreyna þær, veita almenningi samhengi og stuðla að upplýstri samfélagsumræðu. Veik staða fjölmiðla hefði því áhrif langt út fyrir einstaka miðla eða blaðamenn og væri áskorun fyrir lýðræðissamfélagið í heild.



Janis Sarts fjallaði um hraðar breytingar á upplýsingaumhverfinu og hvernig gervigreind væri farin að taka við hlutverki samfélagsmiðla sem leið almennings að upplýsingum. Í því fælust nýjar áskoranir þar sem sífellt fleiri fengju upplýsingar frá kerfum sem lítið væri vitað um hvernig vinna úr upplýsingum eða hvaða hagsmunir lægju að baki. Á sama tíma væri mikilvægara en nokkru sinni fyrr að almenningur hefði aðgang að áreiðanlegum upplýsingum unnum samkvæmt faglegum viðmiðum blaðamennsku.

Marc-Antoine Brillant, forstöðumaður VIGINUM, franskrar stofnunar sem hefur það hlutverk að greina og bregðast við stafrænum herferðum erlendra afla og öðrum upplýsingaógnum, ræddi um hættur þess að samfélagsumræða færist í auknum mæli yfir á erlenda samfélagsmiðla og gervigreindarkerfi. Hann sagði frönsk stjórnvöld leggja áherslu á vitundarvakningu um uppruna upplýsinga, aukið miðlalæsi og eflingu innlendra fjölmiðla sem mikilvæga þætti í vörnum gegn upplýsingaógnum.

Hulda Þórisdóttir kynnti fyrstu niðurstöður NORDREN, norræns rannsóknarverkefnis um viðnámsþrótt gegn upplýsingaóreiðu. Niðurstöðurnar benda meðal annars til þess að á Íslandi skorti samhæfingu og heildarsýn í opinberri stefnumótun á þessu sviði og að staða innlendra fjölmiðla sé viðkvæm. Hún lagði áherslu á mikilvægi þess að styrkja ritstýrða fjölmiðla, efla norrænt samstarf og byggja upp samfélagslegt viðnám gegn upplýsingaóreiðu.

Skilaboð ráðstefnunnar voru skýr: Á tímum upplýsingaóreiðu, erlendra upplýsingaherferða hraðrar þróunar gervigreindar verða traustir og sjálfstæðir fjölmiðlar sífellt mikilvægari. Að efla fjölmiðla, styrkja fjölmiðlafrelsi og auka miðlalæsi snertir því ekki aðeins útgefendur og stétt blaðamanna heldur er mikilvægt lýðræðis- og þjóðaröryggismál.

Frekari upplýsingar um ráðstefnuna og upptöku má finna hér.



_{/Myndir tók Kristinn Ingvarsson}